Bị kiến đốt mà nổi mẩn khắp người, khó thở: dấu hiệu sốc phản vệ và việc cần làm trong vài phút đầu

Bị kiến đốt khi làm cỏ, hái trái hay ngồi dưới gốc cây là chuyện hằng ngày ở miền Nam, và hầu hết chỉ ngứa rát vài giờ. Nhưng ở một số người, chỉ vài vết kiến đốt đã đủ khiến cơ thể phản ứng dữ dội: nổi mẩn khắp người, nghẹn cổ, tụt huyết áp. Nhận ra sớm và gọi cấp cứu trong vài phút đầu có thể cứu một mạng người.

Vụ việc: 20 phút sau khi bị kiến đốt, huyết áp chỉ còn 60/40

Theo Tuổi Trẻ, giữa tháng 5/2026, anh T.V.Q., 43 tuổi, ở phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ bị nhiều con kiến đốt vào hai chân. Ngay sau đó anh nổi mẩn đỏ, ngứa khắp người, vã mồ hôi, lơ mơ, khó thở và thở rít. Khoảng 20 phút sau, khi được đưa đến Khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, huyết áp anh chỉ còn 60/40 mmHg, mạch yếu. Bác sĩ chẩn đoán sốc phản vệ độ III, cấp cứu bằng adrenaline, truyền dịch, thuốc kháng histamin và corticoid. Khoảng 30 phút sau tình trạng ổn định, hai ngày sau anh được ra viện.

Theo báo Hà Nội Mới ngày 28/10/2026, một nam sinh 16 tuổi ở Đông Anh, Hà Nội bị kiến đốt vào mu bàn chân trái; khoảng 10 phút sau em nổi mẩn ở mặt và người, sưng mí mắt, tim đập nhanh, độ bão hòa oxy giảm còn 91% và được xử trí phản vệ độ II. Tháng 7/2025, báo Đại biểu Nhân dân ghi nhận một người 39 tuổi ở Thanh Sơn, Phú Thọ chỉ bị hai vết kiến đốt ở tay và chân, khoảng một giờ sau tức ngực, nghẹn cổ, chóng mặt, mờ mắt và cũng bị sốc phản vệ độ III.

Ở TP.HCM, báo Pháp Luật từng đưa tin tháng 12/2010 một thanh niên 21 tuổi ở quận 8 bị một con kiến đen lớn đốt vào bắp chân. Anh xoa dầu rồi đi ngủ; khoảng 5 giờ sau mặt, cổ sưng phù, ngứa khắp người, chóng mặt và được cấp cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trong tình trạng sốc phản vệ, trụy tim mạch. Người này trước đó từng nổi mẩn khắp người sau khi ăn hải sản.

Số vết đốt không quyết định mức độ nặng: chỉ một, hai vết kiến đốt vẫn có thể gây sốc phản vệ, và phản ứng có thể đến sau vài phút hoặc vài giờ.

Phản ứng tại chỗ và phản vệ khác nhau thế nào

Nọc kiến chứa một số protein lạ với cơ thể. Ở đa số người, phản ứng chỉ ở tại chỗ: đau rát ngay, đỏ, sưng, ngứa quanh vết đốt rồi giảm dần. Theo Cẩm nang MSD, vết kiến lửa đốt còn có thể thành những mụn mủ nhỏ vô trùng; nếu gãi vỡ, mụn dễ bị nhiễm khuẩn. MSD cũng lưu ý chỉ sưng tại chỗ thì chưa phải là phản ứng dị ứng toàn thân.

Phản vệ xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với protein trong nọc, gây ảnh hưởng lên da, đường thở, tim mạch và tiêu hóa cùng lúc. Bác sĩ cấp cứu được Tuổi Trẻ dẫn lời cho biết phản vệ có thể khởi phát chỉ vài phút sau khi bị đốt; trường hợp ở TP.HCM cho thấy nó cũng có thể đến muộn sau nhiều giờ. Người từng có phản ứng toàn thân sau côn trùng đốt được MSD khuyên mang theo bút tiêm adrenaline.

Cách phân biệt nhanh:

• Phản ứng tại chỗ: đỏ, sưng, rát, ngứa, mụn nhỏ quanh vết đốt; người vẫn tỉnh táo, thở bình thường.
• Phản vệ: mẩn ngứa, mề đay lan khắp người; sưng môi, mí mắt, lưỡi; khàn tiếng, nghẹn cổ, thở rít, khó thở; tức ngực, chóng mặt, vã mồ hôi, ngất; có thể đau bụng, nôn.

Xem thêm cách nhận biết và sơ cứu phản vệ do mọi nguyên nhân (đọc bài). Lưu ý kiến ba khoang không đốt mà gây bỏng da khi bị chà dập, cách xử trí khác hẳn (đọc bài).

Dấu hiệu nguy hiểm, khi nào phải đi viện ngay

Gọi 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất nếu sau khi bị kiến đốt có:

• Mẩn ngứa, mề đay lan ra ngoài vùng bị đốt.
• Sưng môi, lưỡi, mặt, mí mắt; khàn tiếng, nuốt vướng.
• Khó thở, thở rít, khò khè, tức ngực.
• Chóng mặt, choáng, vã mồ hôi, lơ mơ, ngất.
• Đau bụng, nôn nhiều sau khi bị đốt.
• Bị rất nhiều kiến đốt cùng lúc, nhất là trẻ nhỏ và người già.
• Vài ngày sau vết đốt sưng đỏ lan rộng, chảy mủ, kèm sốt.

Bác sĩ trong vụ ở Phú Thọ khuyên người dân “tuyệt đối không chủ quan tự theo dõi tại nhà” khi đã có dấu hiệu toàn thân. Thuốc quan trọng nhất cứu người sốc phản vệ là adrenaline, chỉ có ở cơ sở y tế hoặc trong bút tiêm được bác sĩ kê đơn.

Phòng bị kiến đốt quanh nhà, ngoài vườn

• Mang găng tay, ủng, quần áo dài khi làm cỏ, dọn vườn, hái trái, chặt cây.
• Phát quang bụi rậm, dọn rác và lá mục quanh nhà; nhìn kỹ gốc cây, ụ đất trước khi ngồi.
• Không cho trẻ chơi gần ụ kiến, gốc cây có kiến; giũ kỹ quần áo, chăn chiếu phơi ngoài trời trước khi dùng.
• Người từng có phản ứng toàn thân sau côn trùng đốt nên khám chuyên khoa dị ứng – miễn dịch, hỏi bác sĩ về bút tiêm adrenaline và mang theo khi làm vườn, đi rừng.
• Báo cho người nhà, đồng nghiệp biết mình có tiền sử dị ứng để họ gọi 115 kịp thời.

Hỏi đáp nhanh

Nguồn tham khảo

• Tuổi Trẻ: Bị kiến đốt, người đàn ông sốc phản vệ nguy kịch (23/5/2026)
• Hà Nội Mới: Cảnh giác phản vệ sau kiến đốt: Không chủ quan với dấu hiệu dị ứng toàn thân (28/10/2026)
• Đại biểu Nhân dân: Suýt mất mạng vì 2 vết kiến đốt (29/7/2025)
• Báo Pháp Luật: Bị kiến đốt đến trụy tim mạch (23/12/2010)
• Cẩm nang MSD: Côn trùng đốt

Ảnh minh họa: Insects Unlocked / Wikimedia Commons, giấy phép CC0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.