Sốc phản vệ sau ong đốt, ăn hải sản, uống thuốc: dấu hiệu trong vài phút đầu và cách sơ cứu đúng
Một người vừa bị ong đốt, vừa ăn xong đĩa tôm hay vừa uống viên thuốc lạ, vài phút sau nổi mẩn khắp người, môi sưng, rồi kêu khó thở và choáng váng. Đó có thể là phản vệ, một phản ứng dị ứng diễn tiến rất nhanh, có thể gây tụt huyết áp, ngạt thở và ngừng tim. Thuốc cứu mạng là adrenalin, và mỗi phút chậm trễ đều làm giảm cơ hội cứu sống.
Việc cần làm ngay khi nghi phản vệ
- Gọi 115 hoặc đưa ngay đến trạm y tế, bệnh viện gần nhất: chọn nơi gần nhất có thể tiêm adrenalin, không cố chạy lên tuyến xa. Nói rõ “nghi sốc phản vệ” khi gọi.
- Tách khỏi thứ gây dị ứng: ngừng ăn, ngừng uống thuốc, rời xa đàn ong; nếu còn ngòi ong trên da thì gạt nhẹ ra, không bóp nặn.
- Cho nằm ngửa, kê cao hai chân: tư thế này giúp máu về tim và não. Nếu khó thở, cho ngồi tựa lưng; tuyệt đối không để người bệnh đứng dậy hay tự đi lại.
- Nếu đang nôn hoặc lơ mơ, cho nằm nghiêng: tránh sặc chất nôn vào phổi, xem cách đặt tư thế nằm nghiêng an toàn (đọc bài).
- Dùng bút tiêm adrenalin nếu đã được bác sĩ kê: tiêm vào mặt ngoài đùi ngay khi có dấu hiệu nặng, rồi vẫn phải đi viện. Nếu người bệnh ngừng thở, mất mạch thì ép tim ngay (đọc bài).
Hai ca nguy kịch ở Ninh Bình và một ca tự mua thuốc ở Phú Thọ
Theo báo Đại biểu Nhân dân (2/7/2026), ngày 30/6/2026 Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình tiếp nhận một nữ sinh 15 tuổi bị sốc phản vệ độ III sau khi ăn hải sản. Người nhà có chuyên môn y tế đã tiêm adrenalin cho em ngay tại chỗ rồi đưa đi viện. Dù vậy, khi đến nơi em vẫn tụt huyết áp, rối loạn toan kiềm và có nguy cơ suy đa cơ quan. Các bác sĩ phải tiếp tục dùng adrenalin, truyền dịch và lọc máu liên tục; sau vài giờ em tỉnh hẳn, huyết áp ổn định.
Cùng thời điểm, bệnh viện này cứu một cụ ông 66 tuổi ở Gia Viễn bị sốc phản vệ độ IV sau khi dùng thuốc. Ông ngừng tim hai lần trước khi được chuyển viện, phải ép tim hơn 30 phút ở tuyến dưới. Các bác sĩ nhấn mạnh yếu tố quyết định là nhận biết sớm và không để mất “thời gian vàng”.
Một kiểu sai lầm khác được Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ cảnh báo đầu tháng 9/2026: một phụ nữ 42 tuổi bị ong đốt vào ngón tay, không đi khám mà tự mua thuốc về uống. Ít lâu sau mặt chị sưng nề, phải cấp cứu với chẩn đoán phản vệ do thuốc. Bác sĩ khuyên không tự uống thuốc không rõ thành phần sau khi bị côn trùng đốt.
Phản vệ là cấp cứu: người bệnh cần adrenalin càng sớm càng tốt, không chờ xem có tự hết hay không.
Dấu hiệu phản vệ và khi nào là nặng
Phản vệ thường xuất hiện trong vài giây đến khoảng 30 phút sau khi tiếp xúc với thứ gây dị ứng. Thủ phạm hay gặp là thuốc (kể cả thuốc uống, thuốc tiêm, dịch truyền), nọc ong, kiến và thức ăn như tôm, cua, cá, các loại hạt. Phản ứng xảy ra càng sớm thì thường càng nặng. Các dấu hiệu có thể xuất hiện cùng lúc ở nhiều nơi trên cơ thể:
- Da, niêm mạc: ngứa, nổi mề đay lan nhanh, đỏ bừng; sưng môi, mí mắt, mặt.
- Hô hấp: khó thở, thở rít hoặc khò khè, nghẹn cổ, khàn giọng, ho liên tục, lưỡi sưng.
- Tuần hoàn: choáng váng, vã mồ hôi, da tái lạnh, tim đập nhanh, mạch yếu, ngất.
- Tiêu hóa: đau quặn bụng, nôn, tiêu chảy. Sau ong đốt, đau bụng và nôn có thể đã là dấu hiệu phản vệ chứ không phải chỉ là phản ứng nhẹ.
- Tinh thần: bồn chồn, hốt hoảng, cảm giác “sắp có chuyện”, lơ mơ. Trẻ nhỏ có thể tái nhợt, mềm nhũn.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, phản vệ chia bốn độ. Độ I chỉ có biểu hiện ở da. Từ độ II trở đi (có từ hai cơ quan bị ảnh hưởng, ví dụ nổi mẩn kèm khó thở hoặc kèm đau bụng, nôn) người bệnh cần được tiêm adrenalin ngay. Độ III là nguy kịch với phù thanh quản, khó thở nặng, tụt huyết áp hoặc rối loạn ý thức. Độ IV là ngừng thở, ngừng tim.
Vì vậy, chỉ cần thấy nổi mẩn, sưng môi mà kèm thêm khó thở, choáng váng hay nôn, đừng xem đó là “dị ứng thường”. Gọi 115 hoặc đưa đi viện ngay.
Vì sao đã đỡ vẫn phải ở lại viện theo dõi
Adrenalin có tác dụng nhanh nhưng hết tác dụng cũng khá nhanh. Một số người, sau khi đã ổn, lại xuất hiện phản ứng lần hai từ vài giờ đến vài ngày sau mà không cần tiếp xúc lại với thứ gây dị ứng. Bệnh viện Tâm Anh lưu ý phản ứng này có thể xảy ra trong khoảng 8–72 giờ. Hướng dẫn của Bộ Y tế yêu cầu người bệnh phản vệ nặng được theo dõi ít nhất 24 giờ sau khi huyết áp đã ổn định.
Sau khi xuất viện, người từng bị phản vệ nên ghi rõ tên thuốc, loại thức ăn hoặc côn trùng gây dị ứng vào sổ khám bệnh, chụp lại lưu trong điện thoại và luôn báo cho bác sĩ, dược sĩ trước mỗi lần dùng thuốc. Người có tiền sử phản vệ nặng nên hỏi bác sĩ về việc mang theo adrenalin dự phòng.
Thuốc chống dị ứng uống chỉ giúp giảm ngứa, mẩn; nó không thay được adrenalin khi đã khó thở hay choáng.
Không được làm
- Để người bệnh đứng dậy, tự đi bộ ra xe: đổi tư thế đột ngột khi đang tụt huyết áp có thể gây ngừng tim.
- Chờ xem mẩn ngứa có tự hết: phản vệ có thể chuyển nặng chỉ trong vài phút.
- Tự mua thuốc uống, đút thuốc khi đang khó thở: dễ sặc, mất thời gian và có thể gây thêm dị ứng.
- Đắp lá, bôi dầu, chích nặn vết ong đốt: không chữa được phản vệ, còn làm nhiễm trùng vết thương (/ong-vo-ve-dot-nhieu-not-so-cuu/).
- Bỏ qua bệnh viện gần để chạy lên tuyến trên: nơi gần nhất có adrenalin mới là nơi cứu người kịp.
- Về nhà ngay khi thấy đỡ: phản ứng có thể quay lại sau nhiều giờ, cần được theo dõi tại cơ sở y tế.
Phòng phản vệ cho cả nhà
- Ghi lại mọi thuốc, món ăn, côn trùng từng gây dị ứng cho từng người trong nhà; báo cho bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng thuốc mới.
- Không tự mua kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc nam không rõ thành phần; không tự tiêm truyền tại nhà.
- Khi đến tiêm thuốc, tiêm vắc xin, ngồi lại theo dõi tại cơ sở y tế theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Trẻ lần đầu ăn tôm, cua, đậu phộng nên cho ăn ít, vào ban ngày, để dễ theo dõi và đưa đi viện kịp.
- Tránh xa tổ ong, không chọc phá tổ; người từng phản vệ do ong đốt cần cẩn thận gấp bội khi làm vườn, phát rẫy.
- Lưu sẵn số 115 và địa chỉ bệnh viện gần nhà (đọc bài).
Hỏi đáp nhanh
Có thể là dấu hiệu sớm của phản vệ, nhất là khi mẩn lan nhanh kèm sưng môi, khó thở, choáng váng, đau bụng hoặc nôn. Khi đó cần gọi 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.
Thường trong vài giây đến khoảng 30 phút sau khi tiếp xúc với thuốc, thức ăn hoặc nọc côn trùng. Phản ứng càng xuất hiện sớm thì thường càng nặng.
Cho nằm ngửa và kê cao hai chân; nếu khó thở thì cho ngồi tựa, nếu nôn hoặc lơ mơ thì cho nằm nghiêng. Không để người bệnh đứng dậy hay tự đi lại.
Không. Thuốc chống dị ứng uống chỉ giảm ngứa, mẩn; khi đã khó thở hay choáng thì người bệnh cần adrenalin và phải được theo dõi tại cơ sở y tế.
Nguồn tham khảo
- Báo Đại biểu Nhân dân: Ăn hải sản, nữ sinh 15 tuổi rơi vào sốc phản vệ nặng (2/7/2026)
- Việt Giải Trí (theo Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ): Tự mua thuốc về uống sau khi bị ong đốt, người bệnh sốc phản vệ (1/9/2026)
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh: Cấp cứu sốc phản vệ: sơ cứu và điều trị
- Nhà thuốc Long Châu: Phác đồ điều trị sốc phản vệ theo hướng dẫn của Bộ Y tế (Thông tư 51/2017/TT-BYT)
- ASCIA (Hiệp hội Miễn dịch lâm sàng và Dị ứng Úc): Sơ cứu sốc phản vệ, bản tiếng Việt
Ảnh minh họa: AngelHM / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.
Chia sẻ bài viết để người thân cùng biết
Tham gia nhóm Facebook Chống Độc Miền Nam để nhận cảnh báo mới mỗi ngày →
