Lỡ dính độc kiến ba khoang, nhất là vào mắt: xử lý trong 15 phút đầu và những sai lầm khiến vết bỏng loét sâu

Sáng ngủ dậy thấy một vệt đỏ rát ở cổ, mí mắt sưng húp, vài hôm sau nổi bọng nước như bị bỏng: đó là kiểu tổn thương rất hay gặp do chất độc pederin của kiến ba khoang. Độc tố không đe dọa tính mạng, nhưng nếu dính vào mắt hoặc xử lý sai, vết bỏng có thể loét sâu, nhiễm trùng và để lại sẹo thâm nhiều tháng.

Từ một lần dụi mắt đến loét giác mạc

Theo VnExpress (7/2023), một phụ nữ phát hiện kiến ba khoang trong chăn, lấy tay đập chết rồi vô tình dụi lên mắt. Tưởng bị zona, chị tự bôi thuốc và đắp lá ở nhà. Hai mắt chị phồng rộp, đỏ, mặt sưng, đau rát đến mức không mở được mắt. Bác sĩ chẩn đoán viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang bội nhiễm, kèm loét giác mạc; sau 3 ngày điều trị, chị mới mở mắt và nhìn lại bình thường.

Cũng vì nhầm với zona, theo Tiền Phong, một người đàn ông 38 tuổi ở quận 8 (TP.HCM) dùng thuốc điều trị zona bôi lên vết rát ở cổ, ngực khiến tổn thương nặng hơn. Bệnh viện Da liễu TP.HCM khi đó cũng điều trị một bé gái 12 tuổi có vệt bỏng kéo dài từ thái dương xuống cổ. Bệnh viện Tâm Anh TP.HCM ghi nhận một nam bệnh nhân 29 tuổi bị kiến bò vào vùng kín lúc ngủ, chà xát làm kiến dập, tự bôi thuốc rồi đi làm, hai ngày sau vết bỏng lan ra bẹn, đùi, sưng hạch và nhiễm trùng.

Diễn tiến của vết bỏng kiến ba khoang

Theo Vinmec và Bệnh viện Da liễu TP.HCM, tổn thương thường xuất hiện sau 12–36 giờ kể từ lúc tiếp xúc, vì vậy nhiều người không nhớ đã chạm vào kiến. Ban đầu là mảng đỏ, ngứa rát, sau đó nổi mụn nước, bọng nước trên nền da đỏ, thường thành vệt thẳng hoặc hình chữ Y theo đường quệt tay. Vùng da mỏng như mí mắt, cổ, nách, vùng kín bị nặng hơn.

Nếu được xử lý đúng, vết thương thường khô và lành sau khoảng một tuần, có thể để lại vết thâm vài tháng. Gãi, làm vỡ bọng nước hoặc đắp lá dễ gây bội nhiễm, loét, sốt, sưng hạch. Ở mắt, độc tố gây sưng mí, viêm kết mạc, nặng có thể tổn thương giác mạc và giảm thị lực tạm thời.

Vệt đỏ rát thành đường thẳng, xuất hiện sau một đêm ngủ trong mùa mưa: nghĩ đến kiến ba khoang trước khi tự bôi thuốc zona.

Khi nào cần đi khám ngay

Phần lớn trường hợp nhẹ có thể chăm sóc tại nhà sau khi rửa sạch. Tuy nhiên, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu, mắt hoặc nhi khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Độc tố dính vào mắt, mắt đỏ, đau, cộm, chói sáng, nhìn mờ, mí mắt sưng húp.
• Bọng nước lớn, vết loét, chảy dịch, có mủ hoặc lan rộng.
• Sốt, sưng đau hạch ở cổ, nách, bẹn.
• Tổn thương ở mặt, vùng kín hoặc diện rộng.
• Người bị là trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 1 tuổi, hoặc người có cơ địa dị ứng.

Bác sĩ có thể kê thuốc bôi kháng viêm, thuốc chống ngứa, thuốc nhỏ mắt hoặc kháng sinh tùy mức độ. Trong lúc chờ lành, mặc quần áo rộng, thoáng, không nằm đè lên vết thương, không gãi hay bóc vảy để hạn chế sẹo.

Để không phải xử lý lần hai

• Không đập kiến trên da; thổi hoặc gạt nhẹ bằng tờ giấy.
• Giăng mùng, đóng cửa sổ và kéo rèm khi bật đèn buổi tối mùa mưa.
• Giũ chăn gối, quần áo, khăn tắm trước khi dùng.
• Rửa tay ngay sau khi chạm vào côn trùng, trước khi chạm vào mắt, mặt.
• Xem thêm cách chặn kiến ba khoang vào nhà (đọc bài) và bài tổng quan về viêm da do kiến ba khoang (đọc bài).

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Loét giác mạc vì quệt dịch kiến ba khoang lên mắt (6/7/2023)
• Tiền Phong: Gia tăng bệnh nhân nhiễm độc kiến ba khoang (29/7/2023)
• Bệnh viện Tâm Anh: Bỏng độc kiến ba khoang chỗ hiểm (19/10/2024)
• Vinmec: Tác hại khi bị kiến ba khoang cắn
• Dân trí: Sưng húp mắt, bỏng rộp, vằn vện khắp người sau một đêm vì kiến ba khoang (3/8/2021)

Ảnh minh họa: Husni Che Ngah / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.