Bắt cá, soi ếch ban đêm ngoài đồng bị rắn cắn: sơ cứu trong bóng tối và sai lầm khiến mất mạng
Mùa nước nổi, nước ruộng lên, nhiều người miền Tây đi soi ếch, giăng lưới, thăm lờ, bắt cá vào ban đêm. Đây cũng là lúc rắn ra kiếm ăn và dồn lên bờ ruộng, bờ kênh. Bị cắn trong bóng tối, người ta thường không nhìn rõ con rắn, lại ở xa nhà, xa trạm y tế, nên vài quyết định trong giờ đầu có thể định đoạt sống chết.
Việc cần làm ngay khi bị rắn cắn ngoài đồng ban đêm
- Lên bờ, ra khỏi chỗ nước và bụi cỏ, cho người bị cắn ngồi hoặc nằm yên, soi đèn xem quanh còn rắn không. Người đi cùng trấn an, không để nạn nhân tự lội về hay tự chạy xe.
- Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ, ủng chật ở tay hoặc chân bị cắn trước khi sưng to.
- Nẹp bất động chi bị cắn bằng cán vợt, khúc tre, thanh gỗ thẳng hoặc bìa cứng, giữ chi ngang hoặc thấp hơn tim.
- Băng ép nếu thấy rõ là rắn hổ (rắn bành cổ) hoặc người bị cắn bắt đầu sụp mí, khó nuốt, khó thở: quấn băng chun hoặc vải rộng từ vết cắn lên gốc chi, chặt vừa như băng bong gân, vẫn luồn được ngón tay. Nếu vết cắn sưng to, bầm, rỉ máu như rắn lục cắn, hoặc không rõ loài, thì chỉ nẹp.
- Gọi 115 hoặc chở thẳng đến bệnh viện ngay trong đêm, không ghé thầy lang. Nếu an toàn, chụp ảnh con rắn từ xa. Người bị cắn ngừng thở thì thổi ngạt, ép tim trên đường đi (đọc bài).
Bị rắn hổ mang cắn khi bắt cá đêm, chọn thầy lang và mất cơ hội sống
Theo Dân trí ngày 17/10/2025, khoảng 23 giờ ngày 11/10/2025, một người đàn ông 34 tuổi đang cùng vợ bắt cá ngoài đồng thì bị rắn hổ mang cắn vào tay phải. Thay vì đến bệnh viện, anh tìm tới một thầy lang trong làng. Người này bôi thuốc, chích rạch cho chảy máu rồi đắp lá lên vết cắn.
Đến trưa hôm sau anh vẫn tỉnh, ăn uống được nên gia đình yên tâm. Chiều 12/10, vết cắn sưng to, tím đen, rỉ máu và chảy mủ; anh bắt đầu khó thở, nói sảng. Bệnh viện tỉnh chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn, viêm mô tế bào cẳng tay và bàn tay, phải đặt ống thở rồi chuyển lên Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai. Dù được truyền huyết thanh kháng nọc, lọc máu, thở máy và phẫu thuật cắt bỏ mô hoại tử, anh tử vong sáng 17/10 vì suy đa tạng.
Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho biết người bệnh đã lỡ “thời gian vàng”. Huyết thanh kháng nọc nếu được dùng sớm trong vài giờ đầu có thể ngăn hoại tử và cứu sống người bệnh.
Ở miền Nam, nguy cơ không hề nhỏ. Theo Tuổi Trẻ (4/7/2026), Trại rắn Đồng Tâm (Quân khu 9) mỗi năm tiếp nhận hơn 1.000 ca rắn cắn, có năm khoảng 1.800 ca, bệnh nhân đến từ Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tây Ninh. Người đánh bắt cá và người đi ngoài trời ban đêm được xếp vào nhóm nguy cơ cao. Bệnh viện Quân y 121 ở Cần Thơ cũng nhận khoảng 850 ca rắn cắn mỗi năm (Công Luận, 22/5/2026).
Vì sao bắt cá, soi ếch ban đêm dễ bị rắn cắn
Rắn hoạt động nhiều nhất vào ban đêm và sáng sớm. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, mùa mưa kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 11; nước lên làm rắn mất chỗ trú, dồn lên bờ ruộng, bờ kênh, gò đất cao, đúng những nơi người ta đi soi ếch, đặt lờ. Các tình huống hay bị cắn:
- Thò tay vào hang, hốc bờ ruộng, gốc cây ven kênh để bắt cá, bắt lươn, bắt ếch: bàn tay ở ngay trước miệng rắn đang trú.
- Gỡ cá trong lờ, lọp, lưới, vợt bằng tay trần: rắn có thể mắc trong đó, và trong đêm rất khó phân biệt rắn nước với rắn độc.
- Lội bờ cỏ, bờ đê không soi đèn, đạp trúng rắn đang nằm.
- Chỗ nhiều ếch nhái, chuột đồng là chỗ rắn hay tới rình mồi.
Ra đồng ban đêm thì tay không thò vào chỗ mắt không nhìn thấy: soi đèn trước, dùng que hoặc vợt khua trước.
Theo Trại rắn Đồng Tâm, các loài rắn độc hay gặp ở miền Tây gồm rắn lục đuôi đỏ, rắn hổ đất và rắn hổ hồng (còn gọi hổ lửa, sải cổ đỏ, hoa học trò). Nọc rắn hổ có thể gây hoại tử tại chỗ và liệt, kể cả liệt cơ hô hấp; nọc rắn lục chủ yếu gây sưng và rối loạn đông máu. Xem thêm cách nhận biết rắn độc (đọc bài) và rắn cạp nia hay cắn về đêm (đọc bài).
Vì vậy cách sơ cứu khác nhau một điểm: với rắn hổ, bác sĩ Trung tâm Chống độc khuyên băng ép phía trên vết cắn và nẹp bất động, băng chắc nhưng không chặt tới mức mất mạch ở chi. Với rắn lục chỉ nẹp, không băng ép, vì nọc bị giữ lại tại chỗ làm sưng, hoại tử nặng hơn. Khi không thấy rõ con rắn, chỉ cần nẹp và đi viện thật nhanh; bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng và xét nghiệm để chọn huyết thanh.
Dấu hiệu nguy hiểm: phải đi viện ngay, kể cả khi còn thấy khỏe
Ca bệnh trên cho thấy cảm giác “vẫn tỉnh, vẫn ăn được” trong mấy giờ đầu không có nghĩa là đã qua nguy hiểm. Mọi trường hợp bị rắn cắn, kể cả khi nghĩ là rắn nước, đều cần đến cơ sở y tế. Gọi 115 ngay khi người bị cắn có một trong các dấu hiệu:
- Sụp mí mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, nói ngọng, khó nuốt, chảy nước dãi.
- Khó thở, thở yếu, môi tím, lơ mơ, nói sảng.
- Vết cắn sưng đau lan nhanh, tím đen, nổi bọng nước.
- Vết cắn rỉ máu không cầm, chảy máu chân răng, nôn ra máu, tiểu đỏ.
- Choáng váng, nôn, vã mồ hôi, da lạnh.
Dấu hiệu nặng có thể đến rất nhanh. Tuổi Trẻ (1/10/2026) ghi nhận một người đàn ông 44 tuổi bị rắn màu xanh cắn khi cắt cỏ ở Đồng Tháp, choáng váng sau khoảng 3 phút và nôn ra máu ở phút thứ 20, phải truyền huyết thanh kháng nọc và huyết tương. Đọc thêm: khi nào rắn cắn đe dọa tính mạng (đọc bài) và danh bạ cấp cứu ở miền Nam (đọc bài).
Không được làm
- Tìm thầy lang, đắp lá, bôi thuốc nam: mất thời gian vàng, vết cắn dễ nhiễm trùng, hoại tử như ca bệnh trong bài.
- Rạch, chích cho chảy máu, hút nọc bằng miệng: không lấy được nọc ra, gây nhiễm trùng và chảy máu nhiều hơn nếu là rắn lục.
- Garo chặt bằng dây lưới, dây cước, dây thun: chi thiếu máu, hoại tử; khi tháo ra có thể gây sốc.
- Tự lội nước, đi bộ hay chạy xe về nhà: vận động làm nọc lan nhanh, người bị cắn có thể lả đi, té xuống nước giữa đường.
- Uống rượu cho “giải độc”, chườm đá lên vết cắn: không có tác dụng với nọc rắn, còn làm tổn thương thêm và che lấp triệu chứng.
- Đuổi bắt hoặc mò tìm con rắn trong đêm: dễ bị cắn thêm; chụp ảnh từ xa khi an toàn là đủ để bác sĩ nhận dạng.
Phòng rắn cắn khi bắt cá, soi ếch ban đêm
- Mang ủng cao cổ, quần dài, găng tay dày khi lội ruộng, gỡ lưới, thăm lờ.
- Luôn mang đèn pin hoặc đèn đội đầu đủ sáng; soi kỹ bờ ruộng, gốc cây, hốc đất trước khi bước chân và trước khi thò tay.
- Dùng vợt, kẹp hoặc que dài để gỡ cá và khua bụi cỏ; không thò tay trần vào hang, hốc, đáy lờ.
- Đi ít nhất hai người, mang điện thoại đã sạc, lưu sẵn số 115 và biết đường tới bệnh viện gần nhất có huyết thanh kháng nọc.
- Bỏ sẵn trong túi đồ nghề một cuộn băng chun và một thanh nẹp nhẹ.
- Thấy rắn thì đứng yên rồi lùi chậm, đi vòng; không bắt rắn bằng tay (đọc bài).
Hỏi đáp nhanh
Cho người bị cắn nằm yên, tháo nhẫn vòng, nẹp bất động chi bị cắn rồi gọi 115 hoặc đưa ngay đến bệnh viện. Không rõ loài rắn thì chỉ nẹp, không garo, không rạch hút nọc; bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng và xét nghiệm để chọn huyết thanh.
Có. Với rắn hổ, quấn băng chun hoặc vải rộng từ vết cắn lên gốc chi, chặt vừa như băng bong gân, vẫn luồn được ngón tay và không làm mất mạch, rồi nẹp bất động. Với rắn lục thì chỉ nẹp, không băng ép.
Có. Nọc rắn có thể gây hoại tử, khó thở sau nhiều giờ; trong ca bệnh ở bài, người bệnh vẫn tỉnh đến trưa hôm sau rồi mới trở nặng và tử vong. Huyết thanh kháng nọc hiệu quả nhất khi được dùng sớm.
Không. Rạch, hút nọc, đắp lá không lấy được nọc ra mà còn gây nhiễm trùng và làm mất thời gian vàng; huyết thanh kháng nọc chỉ có ở bệnh viện.
Nguồn tham khảo
- Dân trí: Xử lý sai cách khi bị rắn hổ mang cắn, người đàn ông không qua khỏi (17/10/2025)
- Tuổi Trẻ: Trại rắn Đồng Tâm cảnh báo nguy cơ rắn độc cắn tăng cao vào mùa mưa lũ (4/7/2026)
- Tuổi Trẻ: Số ca nhập viện do rắn cắn tăng mạnh, có ca nôn ra máu sau 20 phút bị cắn (1/10/2026)
- Công Luận: Gần 6.000 người nhập viện vì rắn độc cắn, báo động nguy cơ mùa mưa ở miền Tây (22/5/2026)
- VTV: Cần nhập viện sớm khi bị rắn hổ mang cắn (19/10/2026)
- Vinmec: Hướng dẫn sơ cứu khi bị rắn độc cắn
Ảnh minh họa: ian_dugdale / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.
Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.
Chia sẻ bài viết để người thân cùng biết
Tham gia nhóm Facebook Chống Độc Miền Nam để nhận cảnh báo mới mỗi ngày →
