Đứt tay, đứt chân chảy máu nhiều: ép cầm máu, buộc garô đúng cách và giữ phần chi bị đứt rời

Một nhát dao lỡ tay khi chặt gà, một lần đưa tay quá gần máy cưa, hay trẻ thò tay vào máy móc trong nhà: máu phun ra, cả nhà cuống lên. Vài phút đầu là lúc quyết định người bị thương mất bao nhiêu máu và phần chi bị đứt có cơ hội được nối lại hay không. Việc đúng không khó, chỉ cần một miếng vải sạch, đôi tay ép chắc và đầu óc bình tĩnh.

Những ca đứt rời chi được nối lại nhờ đến viện kịp lúc

Cuối tháng 4/2026, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa cho xuất viện một người đàn ông 37 tuổi ở xã Tiên Trang. Anh bị lưỡi máy cắt gỗ cuốn đứt rời cẳng tay trái, nhập viện trong tình trạng sốc mất máu. Anh lại mang nhóm máu hiếm Rh âm nên việc tìm máu truyền rất khó khăn. Các bác sĩ phải mổ hơn 6 giờ để nối xương, gân, mạch máu và thần kinh. Đến tuần thứ ba, cánh tay hồng ấm, vận động cải thiện rõ.

Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội), tháng 1/2026, một thanh niên 19 tuổi bị đứt rời bàn tay trái ngang cổ tay cũng được vi phẫu nối lại mạch máu, thần kinh; sau mổ bàn tay hồng ấm, cử động nhẹ được ngón. Bác sĩ nhắc phần chi đứt cần được bọc gạc sạch, cho vào túi kín rồi đặt trong túi có đá, không để chạm trực tiếp vào nước hay đá.

Tháng 6/2026, cũng ở Việt Đức, một bé 22 tháng tuổi bị máy dập nắp cốc nhựa kẹp gần đứt lìa cổ tay. Bé được mổ hơn 5 giờ và giữ được bàn tay, nhưng bác sĩ cho biết bàn tay không được bảo quản lạnh đúng cách nên thời gian thiếu máu kéo dài, làm tăng nguy cơ hoại tử. Đó là bài học cho cả người lớn: sơ cứu tại chỗ đúng có thể quyết định kết quả cuộc mổ.

Ép chắc tay lên vết thương, gọi 115 và giữ lạnh phần chi đứt trong túi kín: ba việc này cho bác sĩ cơ hội cứu chi.

Ép, băng và garô: khi nào dùng cách nào

Phần lớn vết đứt tay, đứt chân ở nhà chỉ cần ép trực tiếp là cầm được máu. Garô là biện pháp sau cùng, chỉ dùng cho tay hoặc chân khi đã ép mạnh, ép đủ lâu mà máu vẫn chảy ồ ạt, hoặc khi chi bị dập nát, đứt rời.

• Vết cắt nhỏ, bẩn: rửa bằng xà phòng và nước sạch, rồi ép gạc đến khi máu ngừng, dán băng.
• Vết thương chảy nhiều: ép liên tục bằng gan bàn tay, máu thấm thì chồng thêm vải. Khi máu đã ngừng, quấn băng giữ gạc tại chỗ để duy trì lực ép.
• Garô tự chế: dùng dải vải rộng khoảng 2,5 cm (khăn, cà vạt, vạt áo), quấn quanh chi phía trên vết thương khoảng 5 cm, thắt nút, luồn một que thẳng vào nút rồi xoay để siết đến khi hết chảy máu, sau đó cố định que vào chi.
• Ghi giờ buộc garô lên da hoặc giấy và báo cho nhân viên y tế. Dây điện, dây thun nhỏ, sợi chỉ không dùng làm garô vì cứa vào da mà không ép đủ mạch máu.

Garô đặt sai chỗ, ngay trên vết thương hoặc phía dưới vết thương, sẽ không cầm được máu. Garô buộc tùy tiện cho vết thương nhỏ lại có thể làm thiếu máu nuôi cả đoạn chi phía dưới. Vì vậy chỉ garô khi thật cần và luôn đưa người bệnh đến viện ngay.

Dấu hiệu nguy hiểm, phải gọi 115 ngay

Mất máu nhiều có thể dẫn tới sốc, nhất là ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Gọi 115 hoặc đưa đi viện ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Máu phun thành tia, chảy ướt đẫm nhiều lớp vải hoặc ép vẫn không ngừng.
• Có phần ngón tay, bàn tay, chân bị đứt rời hoặc chỉ còn dính một mảnh da.
• Da tái, vã mồ hôi lạnh, tay chân lạnh, mạch nhanh yếu, lơ mơ, khát nước nhiều: dấu hiệu sốc mất máu.
• Vết thương sâu ở cổ, ngực, bụng, đùi hoặc có dị vật còn cắm trong vết thương.
• Ngón tay, bàn tay phía dưới vết thương tê bì, tím, không cử động được.

Trong lúc chờ xe cấp cứu, cho người bệnh nằm, giữ ấm và tiếp tục ép vết thương. Nếu người bệnh ngừng thở, ngừng tim, ép tim ngay theo hướng dẫn (đọc bài). Dị vật đang cắm trong vết thương thì để nguyên, chỉ ép vải quanh dị vật.

Phòng tai nạn đứt tay, đứt chi trong nhà và khi làm việc

• Để dao, kéo, máy xay, máy ép, máy mài, nồi cơm điện xa tầm tay trẻ, nhất là những dịp nhà đông người, chuyển nhà, lễ Tết.
• Khi vận hành máy cưa, máy cắt cỏ, máy xay: dùng đúng đồ bảo hộ, không đeo găng vải hay mặc áo rộng dễ bị cuốn, tắt máy trước khi gỡ vật kẹt.
• Chặt thịt, chặt gà trên thớt chắc, không kê lên đùi hay tay.
• Trong tủ thuốc gia đình nên có gạc, băng cuộn, băng dính, găng tay và một dải băng rộng có thể dùng làm garô (đọc bài).
• Người làm nông, thợ mộc, thợ cơ khí nên tiêm phòng uốn ván đủ mũi.

Hỏi đáp nhanh

Nguồn tham khảo

• Đại biểu Nhân dân: Nối thành công cẳng tay đứt rời cho nam công nhân bị máy cưa cuốn
• Đại biểu Nhân dân: Nối lại bàn tay đứt rời cho nam thanh niên 19 tuổi
• Việt Nam News: Doctors reattach 22-month-old child’s nearly severed hand
• Vinmec: Hướng dẫn sơ cứu vết thương chảy máu bằng cách đè ép và băng vết thương
• Vinmec: Hướng dẫn sơ cứu vết thương chảy máu, garô vết thương ở tay hoặc chân

Ảnh minh họa: Mass Communication Specialist 2nd Class Anna Van Nuys / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 2.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.