Nhận dạng ong vò vẽ, ong đất, ong mật: loài nào đốt nhiều lần, tổ ở đâu và khi nào phải đi viện

Ở miền Nam, tổ ong có thể nằm ngay trên cây tràm sau trường học, dưới mái hiên hay trong bụi chuối cạnh nhà. Nhiều người nhìn con ong nào cũng giống nhau, nên thấy tổ lạ vẫn lấy cây chọc thử. Trong khi đó, chỉ cần phân biệt được ong vò vẽ, ong đất với ong mật là đã biết lúc nào phải tránh xa và lúc nào phải đưa người bị đốt đi viện ngay.

Hai vụ ong vò vẽ tấn công chỉ trong một tuần

Theo báo Sài Gòn Giải Phóng, khoảng 16 giờ 30 ngày 6/9/2025, một phụ nữ 35 tuổi ở xã Khánh Lâm, Cà Mau cùng con trai 3 tuổi bị đàn ong vò vẽ tấn công khi đi đưa cơm cho chồng về. Người mẹ tử vong. Bé trai bị hơn 50 vết đốt, được chuyển lên Bệnh viện Sản Nhi Cà Mau theo dõi. Cũng trong tuần đó, ba trẻ ở Gia Lai bị ong vò vẽ đốt khi đang chơi, một bé 5 tuổi tử vong vì sốc phản vệ, một bé phải lọc máu.

Tháng 10/2025, một tổ ong vò vẽ khoảng 25 cm trên cây tràm cao hơn 10 m sau Trường THCS Lê Minh Xuân (xã Bình Lợi, TP.HCM) khiến nhà trường phải nhắc học sinh tránh xa và báo chính quyền xử lý vào lúc không có học sinh. Tháng 12/2025, một thanh niên 26 tuổi ở Cần Thơ trèo lên trụ điện cao thế để bắt tổ ong vò vẽ và tử vong vì điện giật.

Thấy tổ ong lạ gần nhà, trường học: tránh xa, báo chính quyền hoặc đơn vị chuyên nghiệp xử lý, không tự chọc, đốt hay trèo lên bắt.

Cách nhận dạng các loại ong thường gặp

Theo Vinmec, ong mật đốt xong thì ngòi đứt lại trong da, kèm theo túi nọc, nên mỗi con chỉ đốt được một lần. Ong vò vẽ, ong vàng và các loài ong bắp cày rút được ngòi ra, có thể đốt liên tục nhiều lần. Đây là lý do một đàn ong vò vẽ có thể gây hàng chục, hàng trăm vết đốt chỉ trong vài phút.

• Ong vò vẽ: thân thon, eo nhỏ, khoang đen xen vàng. Tổ treo lộ thiên trên cành cây, bụi rậm, mái nhà, tròn như quả bóng, vỏ giấy nhiều lớp nhăn nheo. Nọc mạnh, đàn lớn, rất hung dữ khi tổ bị động.
• Ong đất (một loài ong bắp cày): thân đen có chấm vàng, cuối bụng màu nâu. Làm tổ dưới đất, sát gốc cây, bụi rậm hoặc thân cây mục, nên hay bị dẫm phải khi làm cỏ, đi rẫy.
• Ong khoái (ong mật khổng lồ): tổ treo thẳng đứng ở cành cao, vách đá, có khi dài tới hơn một mét. Bị cả đàn đốt có thể suy gan, suy thận.
• Ong mật nuôi, ong nghệ, ong bầu: ít hung dữ hơn. Ong bầu thân to đen tuyền có lông tơ, đốt gây đau, sưng nhưng thường không nguy hiểm. Tuy vậy người có cơ địa dị ứng vẫn có thể bị sốc phản vệ chỉ với một vết đốt.

Báo Pháp luật Việt Nam dẫn lời bác sĩ Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, khuyên đưa người bị ong vò vẽ đốt trên 10 vết đến cơ sở y tế, kể cả khi họ còn tỉnh táo.

Dấu hiệu nguy hiểm, khi nào phải đi viện ngay

Nọc ong vò vẽ có thể gây sốc phản vệ trong một đến hai giờ đầu, sau đó gây tan máu, tiêu cơ vân và suy thận cấp. Vinmec khuyến cáo người bị đốt nhiều nốt cần được theo dõi sát ít nhất khoảng 6 giờ. Đưa đi viện ngay khi có:

• Khó thở, thở rít, khàn tiếng, sưng lưỡi, môi, mí mắt.
• Nổi mề đay khắp người, choáng váng, vã mồ hôi, tay chân lạnh.
• Nước tiểu màu hồng, đỏ sẫm hoặc nâu như nước trà; tiểu ít.
• Bị ong vò vẽ, ong đất đốt từ 10 vết trở lên, hoặc bị đốt vào miệng, họng, mắt.
• Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh tim, thận, hen hoặc từng dị ứng ong.

Phòng tránh ong đốt quanh nhà, vườn, rẫy

• Kiểm tra mái hiên, cây ăn trái, bụi rậm quanh nhà sau mưa; thấy tổ thì đánh dấu, tránh xa.
• Mặc áo dài tay, đội nón, mang găng khi phát cỏ, hái trái; tránh đồ màu sặc sỡ, nước hoa mùi ngọt.
• Dặn trẻ không ném đá, chọc tổ ong, không chơi gần bụi rậm có ong bay ra vào.
• Nhờ chính quyền địa phương, đội phòng cháy hoặc đơn vị chuyên nghiệp xử lý tổ ong gần trường, nhà ở.
• Người từng sốc phản vệ vì ong nên hỏi bác sĩ về thuốc mang theo và luôn báo người đi cùng.
• Xem thêm cách thoát khi bị cả đàn ong tấn công (đọc bài) và sơ cứu ong vò vẽ đốt nhiều nốt (đọc bài).

Nguồn tham khảo

• Sài Gòn Giải Phóng: Liên tiếp bị ong vò vẽ tấn công, hai người tử vong (8/9/2025)
• Tuổi Trẻ: Tổ ong vò vẽ gần trường học ở TP.HCM, học sinh được cảnh báo tránh xa (17/10/2025)
• Tuổi Trẻ: Trèo lên trụ điện bắt ong vò vẽ, nam thanh niên tử vong thương tâm (11/12/2025)
• Pháp luật Việt Nam: Nhận biết ong ‘tử thần’
• Vinmec: Tai nạn do ong đốt

Ảnh minh họa: Charles J. Sharp / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.