Ăn nhầm, uống nhầm phân bón NPK: vì sao tim đập chậm, môi tím tái và phải đi viện ngay
Hạt phân NPK xanh đỏ trông như kẹo, phân urê trắng như đường, nước pha phân bón lá đựng trong chai nước ngọt cũ. Ở nhiều gia đình làm vườn, làm ruộng, phân bón được cất ngay góc bếp, dưới gầm cầu thang. Người già mắt kém, trẻ nhỏ tò mò đều có thể ăn, uống nhầm, và hậu quả có thể đến tim mạch chứ không chỉ là đau bụng.
Việc cần làm ngay
- Lấy hết phân còn trong miệng, súc miệng bằng nước sạch: nhổ ra, không nuốt nước súc miệng.
- Không móc họng gây nôn: chỉ làm theo khi nhân viên y tế hướng dẫn. Người còn tỉnh, nuốt được có thể uống vài ngụm nước; người đang nôn, lơ mơ thì không cho uống gì.
- Dính da, văng vào mắt thì rửa ngay: xối nước sạch ít nhất 15 phút, cởi bỏ quần áo dính phân.
- Hít bụi phân, hơi phân thì đưa ra chỗ thoáng: mở cửa, ra khỏi kho chứa.
- Đưa đi viện ngay, mang theo bao bì: chụp ảnh hoặc mang bao, chai phân; ước lượng đã ăn uống bao nhiêu, lúc mấy giờ. Gọi 115 nếu người bệnh lơ mơ, khó thở, tím môi, tim đập chậm hoặc co giật.
Vụ cụ ông ăn nhầm phân NPK, tim đập còn 30 nhịp mỗi phút
Tối 21/6/2022, một cụ ông 76 tuổi ở huyện Núi Thành, Quảng Nam được gia đình đưa vào Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng Nam trong tình trạng lơ mơ, khó thở. Người nhà cho biết cụ đã ăn phân bón NPK, không rõ bao nhiêu.
Theo VietNamNet và Dân trí, điện tim cho thấy nhịp tim chỉ khoảng 30 lần mỗi phút, xét nghiệm kali máu lên tới 9,78 mmol/L. Bác sĩ đánh giá bệnh nhân có nguy cơ rung thất, ngừng tim đột ngột do tăng kali máu nặng. Ê-kíp phải truyền thuốc hạ kali, đặt máy tạo nhịp tim tạm thời rồi lọc máu cấp cứu. Sau khoảng 2 giờ lọc máu, kali máu giảm về 5 mmol/L, nhịp tim ổn định, vài ngày sau cụ tỉnh táo, tự ăn uống được.
Phân bón không chỉ gây đau bụng: lượng kali lớn có thể làm tim đập chậm và ngừng tim.
Phân bón gây hại cơ thể thế nào
Phân NPK chứa đạm (N), lân (P) và kali (K). Khi ăn một lượng lớn, kali vào máu nhanh. Kali máu tăng cao làm rối loạn dẫn truyền điện trong tim, tim đập chậm, loạn nhịp và có thể ngừng tim, như ca bệnh ở Quảng Nam.
Nhiều loại phân chứa nitrat. Theo tài liệu của Viện Y học ứng dụng Việt Nam được Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đăng lại, nitrat gắn vào hemoglobin trong hồng cầu, làm máu giảm khả năng chở oxy (gọi là methemoglobin máu). Người bệnh tím tái dù không bị nghẹt thở. Trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị.
- Ăn, uống phải: đau bụng, buồn nôn, chóng mặt, ngất, tụt huyết áp, khó thở, co giật.
- Tím móng tay, môi, bàn tay: dấu hiệu máu thiếu oxy, cần cấp cứu.
- Dính da, hít bụi: da đỏ, rát, ngứa; cay rát mũi, mắt, họng.
Ở bệnh viện, bác sĩ sẽ đo điện tim, xét nghiệm kali máu, nồng độ methemoglobin, cho thở oxy, truyền dịch, dùng thuốc hoặc lọc máu khi cần. Mức độ nặng nhẹ phụ thuộc loại phân, lượng đã nuốt và thời gian đến viện; đến càng sớm càng dễ cứu.
Dấu hiệu nguy hiểm, khi nào phải gọi 115
Mọi trường hợp đã nuốt phân bón, dù chỉ một nhúm hay vài ngụm nước pha phân, đều nên đưa đi khám vì triệu chứng tim mạch có thể đến sau và người nhà thường không biết đã nuốt bao nhiêu. Gọi 115 ngay khi có một trong các dấu hiệu:
- Lơ mơ, lừ đừ, gọi hỏi chậm trả lời, hoặc ngất.
- Môi, đầu ngón tay tím tái; thở nhanh, khó thở.
- Mạch chậm, yếu, không đều; tay chân bủn rủn, yếu cơ.
- Co giật, tụt huyết áp, vã mồ hôi lạnh.
Nếu người bệnh ngừng thở, không còn đáp ứng, bắt đầu ép tim giữa ngực, sâu 5–6 cm, 100–120 lần/phút trong lúc chờ xe cấp cứu (đọc bài). Còn thở mà không tỉnh thì đặt nằm nghiêng an toàn (đọc bài).
Không được làm
- Móc họng, cho uống nước muối để gây nôn: dễ sặc vào phổi; chỉ gây nôn khi nhân viên y tế hướng dẫn.
- Đổ nước, sữa cho người đang nôn hoặc lơ mơ: người bệnh có thể sặc, ngạt thở.
- Ngồi chờ xem có triệu chứng không: rối loạn nhịp tim do kali có thể xảy ra khi người bệnh vẫn còn đi lại được.
- Bỏ bao bì, đổ hết phần còn lại: bác sĩ cần biết đúng loại phân và thành phần để xử trí.
- Tự cho uống thuốc nam, nước lá giải độc: làm chậm thời gian đến viện và có thể gây thêm ngộ độc.
Cất giữ phân bón trong nhà thế nào cho an toàn
- Để phân bón xa bếp và chỗ ăn uống: cất trong kho, chái riêng, kê cao khỏi tầm tay trẻ.
- Giữ nguyên bao bì gốc có nhãn: không san phân sang hũ đường, hũ muối, hộp bánh kẹo.
- Pha phân bón lá xong dùng hết: không đựng nước pha phân trong chai nước suối, chai nước ngọt; phần dư phải ghi rõ, cất xa tầm tay trẻ.
- Mang găng, khẩu trang khi bón phân: rửa tay, tắm rửa sau khi làm, không ăn uống, hút thuốc lúc đang bón.
- Dặn người già, trẻ nhỏ trong nhà: cho xem tận mắt hạt phân trông thế nào để không nhầm với đường, muối, kẹo.
- Dùng đúng loại, đúng liều cho rau ăn: hỏi cán bộ khuyến nông khi bón cho rau màu, không bón quá tay.
Hỏi đáp nhanh
Có. Ăn lượng lớn phân NPK có thể làm kali máu tăng cao, tim đập chậm, loạn nhịp và có nguy cơ ngừng tim, nên phải đưa đi viện ngay dù người bệnh còn tỉnh.
Không. Chỉ súc miệng, nhổ ra và đưa đi viện; gây nôn chỉ làm khi nhân viên y tế hướng dẫn, còn người đang nôn hoặc lơ mơ thì không cho uống gì.
Vì nitrat trong phân gắn vào hemoglobin, làm máu giảm khả năng chở oxy. Môi, móng tay tím tái là dấu hiệu nặng, cần gọi 115.
Mang theo bao bì hoặc chai phân, hoặc chụp ảnh nhãn. Báo cho bác sĩ lượng ước tính đã ăn uống, thời điểm xảy ra và đường tiếp xúc là nuốt, hít hay dính da.
Nguồn tham khảo
- VietNamNet: Ăn nhầm phân bón NPK, cụ ông 76 tuổi bị ngộ độc Kali (24/6/2022)
- Dân trí: Hy hữu ăn nhầm phân bón NPK, bệnh nhân nguy kịch (24/6/2022)
- Bệnh viện Nguyễn Tri Phương: Triệu chứng ngộ độc phân bón cây trồng (4/11/2025)
- Viện Y học ứng dụng Việt Nam: Ngộ độc phân bón cây trồng
Ảnh minh họa: Mahsa-110 / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.
Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.
Chia sẻ bài viết để người thân cùng biết
Tham gia nhóm Facebook Chống Độc Miền Nam để nhận cảnh báo mới mỗi ngày →
