Nhận dạng 6 loại côn trùng và con vật nhỏ có độc quanh nhà ở miền Nam: nhìn thế nào, chạm phải thì làm gì

Mùa mưa ở miền Nam, côn trùng và những con vật nhỏ có độc sinh sôi nhanh, bò vào nhà theo ánh đèn, theo đống củi, chậu cây. Có loài phải chạm mới gây hại, có loài chủ động tấn công. Nhận ra đúng con vật là đã biết nên phủi nhẹ, rửa xà phòng hay chạy ngay và gọi cấp cứu.

Những vụ việc gần đây ở miền Nam

Tháng 9/2025, một phụ nữ ở Cà Mau tử vong và con trai 3 tuổi bị hơn 50 vết đốt khi bị đàn ong vò vẽ tấn công trên đường, theo báo Sài Gòn Giải Phóng. Tháng 11/2025, hàng nghìn con sâu róm tràn vào khu dân cư ở phường Phú Lợi, TP.HCM, nhiều trẻ bị rộp đỏ, ngứa sau khi chạm vào, theo Znews.

Bỏng da do kiến ba khoang cũng tăng mỗi mùa mưa, nhiều người tưởng nhầm là zona thần kinh rồi tự bôi thuốc khiến vết thương nặng hơn, Vinmec cảnh báo.

Không phải con vật nào cũng phải cắn mới gây hại: kiến ba khoang và sâu róm gây bỏng, ngứa chỉ vì bị đập, miết hoặc chạm tay.

Bảng nhận dạng nhanh

Rết và bọ cạp không phải côn trùng mà thuộc nhóm chân đốt khác, nhưng thường gặp cùng nơi nên được xếp chung ở đây.

• Ong vò vẽ: thân thon, eo nhỏ, khoang đen vàng; tổ tròn như quả bóng, vỏ giấy nhăn, treo trên cây, mái nhà. Đốt được nhiều lần, đi cả đàn. Bị đốt trên 10 vết là phải vào viện. Xem cách nhận dạng các loại ong (đọc bài).
• Ong đất: thân đen chấm vàng, cuối bụng nâu, làm tổ dưới đất, gốc cây, thân cây mục. Hay đốt người làm cỏ, đi rẫy vì bị dẫm phải tổ.
• Kiến ba khoang: dài khoảng 1 cm, mảnh, đầu đen, ngực và bụng đỏ cam xen khoang đen, hay bay vào nhà theo ánh đèn. Không cắn, nhưng dịch trong thân chứa chất độc pederin; đập chết trên da sẽ gây bỏng rộp sau 12–36 giờ. Xem cách xử lý (đọc bài).
• Sâu róm: sâu nhiều lông hoặc chùm gai, có loài sặc sỡ, sống thành đàn trên cây bàng, xoài, phượng rồi bò xuống tường, sân. Lông gãy rời gây ngứa, mẩn, viêm mắt. Xem cách gỡ lông sâu (đọc bài).
• Rết: thân dẹt dài, nhiều đốt, mỗi đốt một cặp chân, màu nâu đỏ hoặc đen, đầu thường đỏ. Ẩn trong đống gạch, củi, chậu cây, giày dép. Cắn để lại hai chấm hình chữ V, rất đau, có người bị sốc phản vệ. Xem thêm (đọc bài).
• Bọ cạp: tám chân, đôi càng lớn phía trước, đuôi cong vồng lên có ngòi ở chóp. Ẩn dưới đá, đống củi, khe tường. Đốt gây đau buốt, tê; trẻ nhỏ có thể bị nặng. Xem cách sơ cứu (đọc bài).

Dấu hiệu nguy hiểm, khi nào phải đi viện

Đa số trường hợp chỉ đau, sưng, ngứa tại chỗ. Tuy vậy, bất kỳ loài nào trong số trên cũng có thể gây sốc phản vệ ở người có cơ địa dị ứng. Đưa đi viện ngay khi có:

• Khó thở, thở rít, khàn tiếng, sưng môi, lưỡi, mí mắt.
• Nổi mề đay khắp người, choáng váng, da lạnh, vã mồ hôi.
• Nước tiểu đỏ, sẫm màu hoặc tiểu ít sau khi bị ong đốt.
• Co giật, chảy nước dãi, tim đập nhanh, nôn nhiều sau khi bị bọ cạp đốt, nhất là ở trẻ nhỏ.
• Côn trùng, lông sâu, dịch kiến dính vào mắt.
• Vết thương sưng đỏ lan rộng, mưng mủ, sốt, hoặc không đỡ sau 48 giờ.

Giữ nhà an toàn mùa mưa

• Lắp lưới chống côn trùng, đóng cửa sổ và giảm đèn sáng vào buổi tối khi kiến ba khoang bay nhiều.
• Giũ chăn, gối, quần áo, giày dép trước khi dùng; không để đồ dưới đất qua đêm.
• Dọn gọn đống gạch, củi, lá mục quanh nhà; đeo găng khi dọn.
• Kiểm tra mái hiên, cây xanh tìm tổ ong và đàn sâu; nhờ đơn vị chuyên nghiệp xử lý.
• Dạy trẻ không bắt côn trùng lạ, không chạm vào con sâu có lông.
• Lưu số 115 và địa chỉ bệnh viện gần nhà.

Nguồn tham khảo

• Sài Gòn Giải Phóng: Liên tiếp bị ong vò vẽ tấn công, hai người tử vong (8/9/2025)
• Znews: Sâu róm tràn vào nhà dân ở TP.HCM, bác sĩ cảnh báo sự nguy hại (11/2025)
• Vinmec: Phòng viêm da do tiếp xúc với kiến ba khoang
• Vinmec: Chẩn đoán và điều trị bọ cạp cắn
• Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh: Cách sơ cứu khi bị rết cắn

Ảnh minh họa: gailhampshire from Cradley, Malvern, U.K / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 2.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.