Ngộ độc khoai mì, măng tươi: món quen trong bữa cơm nhưng chế biến sai có thể chết người vì xyanua

Khoai mì luộc chấm đường, măng xào, canh măng chua là những món rất quen ở miền Nam. Ít ai nghĩ trong củ khoai mì và búp măng tươi lại có sẵn chất có thể sinh ra xyanua, loại độc chất làm tế bào không dùng được oxy. Chỉ cần chọn sai giống, luộc đậy nắp hay ăn lúc đói bụng, cả nhà có thể phải đi cấp cứu.

Từ củ khoai mì cao sản đến hũ nước măng chua

Theo VnExpress, tháng 1/2021, hai trẻ 2 và 3 tuổi ở Lào Cai ngộ độc sau khi ăn khoai mì cao sản, loại thường trồng để làm nguyên liệu chế biến. Bé 3 tuổi tử vong trên đường đến bệnh viện. Kết quả kiểm nghiệm xác định trong khoai mì có axit cyanhydric, tức xyanua.

Tháng 6/2023, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận một phụ nữ 44 tuổi ở Thái Nguyên uống khoảng 200 ml nước trong hũ măng tự muối để một năm. Theo Tuổi Trẻ, chỉ khoảng 5 phút sau chị đau đầu, nôn nhiều, co giật toàn thân rồi hôn mê. Xét nghiệm tìm thấy xyanua trong nước măng và mẫu bệnh phẩm. Chị được hồi sức tích cực và đã tỉnh lại.

Ở TP.HCM, một nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi đồng 1 được VnExpress đăng tải ghi nhận trẻ ngộ độc khoai mì cấp thường nôn nhiều lần, thở nhanh, nặng hơn thì rối loạn tri giác, co giật và rối loạn nhịp tim. Đa số trẻ ăn nhiều khoai mì lúc đói.

Vì sao khoai mì, măng có thể gây độc

Khoai mì và măng tre chứa glucozit sinh xyanua, tập trung nhiều ở vỏ, hai đầu củ khoai mì và phần non của măng. Khi vào dạ dày hoặc gặp nước, chất này giải phóng axit cyanhydric. Độc chất làm tế bào không sử dụng được oxy, nên não và tim bị ảnh hưởng trước tiên.

Theo Vinmec, khoai mì đắng có hàm lượng độc chất cao gấp nhiều lần khoai mì ngọt. Bóc vỏ, ngâm nước rồi luộc chín giúp loại bỏ phần lớn độc chất nhưng không hết hoàn toàn. Trẻ nhỏ, người già và người ốm yếu dễ bị ngộ độc hơn với cùng một lượng ăn.

Khoai mì có vị đắng, luộc đậy kín nắp, ăn nhiều lúc đói là ba điều dễ dẫn tới ngộ độc nhất.

Dấu hiệu ngộ độc và khi nào phải cấp cứu

Triệu chứng có thể xuất hiện rất nhanh với nước măng chua, hoặc sau vài giờ với khoai mì. Ban đầu người bệnh thấy nóng mặt, nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, khô họng. Đưa đi cấp cứu ngay khi có:

• Nôn nhiều lần, đau bụng, tiêu chảy.
• Thở nhanh, thở mệt, khó thở, tim đập nhanh.
• Co giật, co cứng tay chân.
• Môi tím tái, da tái, lạnh.
• Lơ mơ, lừ đừ, hôn mê.

Ngộ độc xyanua có thuốc giải đặc hiệu nhưng chỉ có ở bệnh viện. Nước đường, nước mía chỉ là mẹo dân gian, không thay được việc đi cấp cứu sớm.

Chế biến khoai mì, măng cho an toàn

• Chọn khoai mì ngọt, củ tươi; bỏ củ có vị đắng, củ để lâu bị chảy nhựa, thâm đen.
• Gọt bỏ vỏ và cắt bỏ hai đầu củ, ngâm khoai mì trong nước (tốt nhất nước vo gạo) vài giờ, thay nước nhiều lần.
• Luộc với nhiều nước, mở nắp nồi, đổ bỏ nước luộc đầu; măng tươi nên luộc kỹ 1–2 giờ, thay nước vài lần.
• Măng muối chua: thái mỏng, ngâm và thay nước trước khi muối; chỉ dùng nước măng làm gia vị, không uống.
• Không để trẻ nhỏ ăn nhiều khoai mì, măng lúc đói; không ăn vào bữa tối muộn khi khó phát hiện triệu chứng.

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Em bé tử vong do ngộ độc sắn (14/1/2021)
• Tuổi Trẻ: Uống nước măng chua, người phụ nữ nguy kịch (16/6/2023)
• VnExpress: Ngộ độc khoai mì cấp ở trẻ em
• Vinmec: Triệu chứng say sắn, ngộ độc sắn

Ảnh minh họa: Daniel Dan / Unsplash, giấy phép Unsplash License.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.