Rượu tự ngâm rễ cây, củ ấu tẩu: vì sao một chén “rượu bổ” có thể gây loạn nhịp tim, ngừng thở

Bình rượu ngâm rễ cây rừng, trái mỏ quạ, củ ấu tẩu hay cả con vật thường được bày ra trong bữa nhậu với lời mời “rượu bổ”. Nhưng chính những bình rượu tự ngâm đã khiến nhiều người phải thở máy, thậm chí tử vong. Nếu sau khi uống thấy tê môi, khó thở hay tim đập loạn, đó là lúc phải gọi cấp cứu chứ không phải chờ giã rượu.

Những vụ ngộ độc rượu ngâm gần đây

Ngày 2/2/2026, tại xã Bình Trưng, tỉnh Đồng Tháp, 2 người tử vong và 3 người phải nhập viện sau khi uống rượu ngâm cùng nhau. Công an tỉnh thu giữ một bình rượu ngâm trái mỏ quạ và hai chai rượu ngâm nấm linh chi để giám định, Bộ Y tế yêu cầu truy xuất nguồn gốc rượu. Theo VnExpress, nhóm này có triệu chứng vào ngày hôm sau. Ở thời điểm các báo đưa tin, độc chất cụ thể vẫn đang chờ kết quả giám định.

Tháng 10/2025 ở xã Sơn Lâm, Nghệ An, sáu người đàn ông nôn, co giật, ngất rồi hôn mê sau khi uống rượu ngâm rễ cây rừng do hàng xóm mang tới bữa cơm. Ba người phải thở máy. Bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho biết các bệnh nhân bị tổn thương tim, thận, gan và phổi.

Trước đó, cuối năm 2023, một người đàn ông 49 tuổi ở Hà Giang được phát hiện bất tỉnh sau khi uống rượu ngâm củ ấu tẩu. Khi vào viện ông không đo được huyết áp, tim rung thất, phải sốc điện, thở máy và dùng thuốc chống loạn nhịp mới qua khỏi.

Không biết chắc trong bình có gì thì đừng uống, dù người mời nói đó là rượu bổ đã uống nhiều năm.

Trong bình rượu ngâm có thể có gì

Rượu là dung môi mạnh: nó kéo độc chất trong rễ, củ, hạt ra ngoài và đưa vào máu nhanh hơn so với khi sắc nước uống. Nhiều loại rễ cây rừng lại trông rất giống nhau, người ngâm khó phân biệt cây thuốc với cây độc.

• Củ ấu tẩu, phụ tử, ô đầu: chứa aconitin, gây tê bì miệng, rối loạn nhịp tim nguy hiểm, tụt huyết áp.
• Hạt mã tiền: chứa strychnin và brucin, gây co cứng cơ, co giật, suy hô hấp.
• Lá ngón và rễ cây lạ: dễ lẫn với rễ cây thuốc, chỉ một lượng nhỏ cũng có thể gây tử vong.
• Con vật ngâm nguyên con, nội tạng: có thể mang vi khuẩn, nấm mốc và độc tố sinh học.
• Rượu pha cồn công nghiệp: methanol gây mù, tổn thương não, toan máu nặng; triệu chứng thường đến chậm (đọc bài).

Rượu ngâm ấu tẩu, mã tiền thường chỉ dùng để xoa bóp nhưng hay được cất chung với rượu uống, nên người nhà uống nhầm. Bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3) lưu ý: thoa nhiều, thoa rộng hay thoa lên chỗ da trầy xước thì độc chất vẫn có thể thấm vào máu.

Ngay cả rượu “sạch”, uống nhiều với suy nghĩ là thuốc bổ cũng gây nguy kịch. Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai từng ghi nhận người uống nhiều loại rượu ngâm được chẩn đoán nhầm là viêm mũi dị ứng, đến khi làm xét nghiệm chuyên sâu mới phát hiện ngộ độc rượu. Xem thêm các loại cây cảnh có độc thường gặp (đọc bài).

Dấu hiệu nguy hiểm, khi nào phải đi viện ngay

Biểu hiện tùy vào độc chất. Rượu ngâm cây độc thường gây triệu chứng nhanh, có khi ngay trong bữa nhậu. Rượu pha methanol lúc đầu chỉ giống say bình thường, vài giờ đến hai ngày sau mới trở nặng. Gọi 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất khi thấy:

• Tê môi, tê lưỡi, tê tay chân, vã mồ hôi, chảy nhiều nước bọt.
• Tim đập nhanh, chậm hoặc không đều; choáng, ngất, da tái lạnh.
• Co giật, cứng hàm, co cứng cơ.
• Khó thở, tím tái, thở chậm hoặc ngưng thở từng lúc.
• Nhìn mờ, nhìn như có màn sương, đau đầu, thở nhanh sâu vào ngày hôm sau.
• Say li bì không gọi dậy được, nôn khi đang lơ mơ.

Rối loạn nhịp tim do độc chất cần được sốc điện, dùng thuốc chống loạn nhịp và hồi sức ở bệnh viện. Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Giang cảnh báo đến muộn thì người bệnh có thể tử vong. Thời gian từ lúc phát hiện đến lúc vào viện vì vậy là yếu tố quyết định.

Phòng ngộ độc rượu ngâm

• Không ngâm, không uống rượu với rễ, lá, trái, củ cây rừng không rõ tên; không mua dược liệu trôi nổi.
• Tránh rượu “3 không”: không nhãn, không rõ nguồn gốc, không rõ thành phần.
• Rượu xoa bóp phải ghi rõ bên ngoài chai là chỉ dùng ngoài da, cất riêng, xa tầm tay trẻ em và người lớn tuổi hay nhầm lẫn.
• Người có bệnh gan, dạ dày, tim mạch, người cao tuổi, phụ nữ mang thai nên tránh hẳn rượu ngâm.
• Không mời, không ép người khác uống; uống ít và dừng đúng lúc.
• Rượu có mùi lạ, cay xé bất thường hoặc nghi rượu pha cồn: ngừng uống và báo chính quyền địa phương.

Nguồn tham khảo

• VnExpress: Độc tính chết người giấu trong những bình rượu tự ngâm (3/2026)
• Tuổi Trẻ: Tết đến, cảnh giác rượu bổ nhà ngâm (4/2/2026)
• Sức khỏe & Đời sống: Kết quả điều tra vụ 5 người thương vong sau cuộc nhậu (3/2/2026)
• Vietnam+: Ngộ độc rượu ngâm rễ cây, cảnh báo nguy hiểm từ thói quen dân gian (20/10/2025)
• Đại biểu Nhân dân: Uống rượu ngâm ấu tẩu, người đàn ông 49 tuổi nguy kịch (11/2023)
• Sài Gòn Giải Phóng: Nhiều ca nhập viện nguy kịch do ngộ độc rượu pha methanol và rượu thuốc (Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai)

Ảnh minh họa: Phương Huy / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.