Rắn chàm quạp cắn khi lượm điều, đi rẫy: loài rắn lẫn trong lá khô và vì sao chỉ nẹp, không băng ép

Mùa lượm điều, mùa phát cỏ ở Đông Nam Bộ và Nam Trung Bộ, người đi rẫy thường cúi xuống bới lá khô bằng tay trần. Rắn chàm quạp nằm im dưới lớp lá có màu gần như y hệt, chỉ cắn khi bị dẫm hay chạm phải. Vết cắn ban đầu trông không ghê gớm, nhưng nọc của nó có thể làm máu không đông, chảy máu khắp nơi nếu đến viện trễ.

Mùa thu hoạch điều, nhiều người nhập viện vì rắn chàm quạp

Theo VTV và Znews, ngày 19/4/2026, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa (TP.HCM) phát cảnh báo sau khi tiếp nhận 36 ca rắn cắn từ đầu năm đến ngày 10/4. Trong đó có anh P.V.Đ., 37 tuổi, bị rắn chàm quạp cắn vào chân phải khi đang lượm điều ngày 9/4. Anh nhập viện trong tình trạng chân sưng nề, đau dữ dội và rối loạn đông máu.

Một người khác, 54 tuổi, bị cắn ở ngón tay trái; vết sưng lan nhanh ra cả bàn tay, huyết áp tăng vọt lên 200/120 mmHg. Cả hai được truyền huyết thanh kháng nọc đặc hiệu và đã qua giai đoạn nguy kịch, nhưng vẫn phải theo dõi biến chứng.

Tháng 8/2026, báo Tuổi Trẻ đưa tin một bệnh nhân bị rắn chàm quạp cắn điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Ninh Thuận (khu vực nay thuộc Khánh Hòa) bị rối loạn đông máu nghiêm trọng. Sau 5 ngày, người bệnh đã phải truyền tổng cộng 58 đơn vị máu và chế phẩm máu; cán bộ công an địa phương phải đến hiến tiểu cầu để kịp cứu người.

Nhận ra rắn chàm quạp và vì sao chỉ nẹp, không băng ép

Rắn chàm quạp thường dài dưới 1 m, thân màu xám hồng hoặc nâu nhạt, hai bên có các mảng hình tam giác sẫm màu viền trắng. Đầu to hình tam giác, con ngươi dựng đứng, giữa mắt và lỗ mũi có hố cảm nhận nhiệt. Khi bị đe dọa, rắn cuộn tròn và rung đuôi.

Ban ngày rắn nằm bất động dưới lá khô, gốc cây, bụi rậm ở rìa rừng, vườn điều, vườn cao su, rẫy mì, rẫy sả; chạng vạng và ban đêm mới đi kiếm ăn. Vì không bỏ chạy khi người tới gần, nó thường bị dẫm trúng hoặc bị bàn tay đang nhặt hạt điều chạm vào. Xem thêm cách phân biệt các loài rắn độc (đọc bài) và mẹo dân gian sai (đọc bài).

Cũng như rắn lục đuôi đỏ (đọc bài), nọc chàm quạp chủ yếu gây sưng, hoại tử tại chỗ và phá hệ đông máu, chứ ít gây liệt như rắn hổ. Bác sĩ Bệnh viện Quân y 121 khuyên chỉ băng ép bất động với họ rắn hổ; với họ rắn lục thì không nên băng ép, vì nọc bị dồn lại tại chỗ sẽ làm tổn thương mô nặng hơn. Việc cần làm là nẹp cho chi nằm yên và đến viện thật nhanh.

Một số vết cắn có thể là “cắn khô”, rắn không tiêm hoặc tiêm rất ít nọc, nên triệu chứng nhẹ. Nhưng ở nhà không ai biết được điều đó, nên mọi trường hợp đều phải đến cơ sở y tế.

Thấy đau, sưng sau khi bị cắn ở rẫy là phải đi viện, kể cả khi chưa nhìn rõ con rắn. Bác sĩ dựa vào xét nghiệm đông máu để quyết định truyền huyết thanh.

Dấu hiệu nguy hiểm, phải cấp cứu ngay

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế về rắn lục, nhiều dấu hiệu cho thấy nọc đã gây tổn thương nặng. Gọi 115 hoặc đưa đến bệnh viện ngay khi người bị cắn có một trong các biểu hiện sau:

• Sưng đau lan nhanh, quá cổ tay, cổ chân hoặc lan hơn nửa chi bị cắn.
• Vết cắn rỉ máu không cầm, da quanh vết cắn bầm tím, nổi bọng nước, thâm đen.
• Chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nổi chấm xuất huyết dưới da.
• Nôn ra máu, tiểu ra máu hoặc nước tiểu đỏ, đi cầu phân đen.
• Da lạnh, vã mồ hôi, mệt lả, lơ mơ, tiểu ít: dấu hiệu sốc do mất máu.

Rối loạn đông máu có thể xuất hiện chậm, vài giờ sau mới rõ. Vì vậy, dù vết cắn trông nhẹ, người bệnh vẫn cần được làm xét nghiệm và theo dõi tại bệnh viện, không tự về nhà khi thấy đỡ đau. Đọc thêm: khi nào rắn cắn đe dọa tính mạng (đọc bài).

Phòng rắn chàm quạp khi đi rẫy, lượm điều

• Mang ủng cao cổ, quần dài, găng tay dày khi lượm điều, phát cỏ, cắt sả, dọn lá khô.
• Dùng cào hoặc que dài khua, gạt lớp lá trước khi cúi nhặt; không thò tay trần vào đống lá, hốc gốc cây, bụi rậm.
• Mang đèn pin hoặc đèn đội đầu khi ra rẫy lúc sáng sớm, chạng vạng và ban đêm, lúc rắn hoạt động nhiều nhất.
• Gom gọn lá, phát quang bụi quanh chòi, lán trại; ngủ trên võng hoặc giường cao, có mùng, không nằm dưới đất.
• Thấy rắn thì lùi lại và đi vòng; nhóm đi rẫy nên mang theo nẹp, khăn sạch và lưu sẵn số 115.

Nguồn tham khảo

• VTV: Cảnh báo rắn chàm quạp mùa thu hoạch điều, 36 ca nhập viện từ đầu năm (19/4/2026)
• Znews: Liên tiếp người ở TP.HCM nguy kịch vì bị rắn chàm quạp cắn (19/4/2026)
• Tuổi Trẻ: Công an hiến tiểu cầu cứu bệnh nhân nguy kịch vì bị rắn chàm quạp cắn (19/8/2026)
• Tuổi Trẻ: Có nên buộc thắt garo ngăn nọc độc khi bị rắn cắn? (26/8/2026)
• Bộ Y tế: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị rắn lục xanh đuôi đỏ (Quyết định 5152/QĐ-BYT)
• Vinmec: Các bước sơ cứu khi bị rắn cắn, điều nên và không nên

Ảnh minh họa: Gerard Chartier / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.

Bài viết do ban biên tập tổng hợp từ khuyến cáo của bác sĩ và báo chí, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế. Khi có dấu hiệu nặng, gọi ngay 115.